ΦΙΟΝΤΟΡ ΝΤΟΣΤΟΓΙΕΦΣΚΙ – Το υπόγειο

06 Μαρ 2017
46 φορές


Το υπόγειο του Ντοστογιέφσκι είναι το είδος μυθιστορήματος που απολαμβάνω με ευχαρίστηση περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο και αυτό γιατί ανήκει σε εκείνα τα έργα στα οποία ο συγγραφέας, αφήνοντας κατά μέρος την πλοκή της ιστορίας, αποτυπώνει στο χαρτί άμεσα και όχι μέσω του μυθιστορήματος, τις απόψεις του πάνω στα μεγάλα μεταφυσικά ερωτήματα που απασχολούν κάθε αγωνιζόμενο πνευματικά άνθρωπο. Είναι ένα έργο με συνειδητά φιλοσοφική κατεύθυνση, βαθυστόχαστο, δύσκολο και τραχύ σύμφωνα και με τα λόγια του ίδιου του δημιουργού του. Θα αρέσει σίγουρα σε αναγνώστες που ζητάνε κάτι παραπάνω από ένα μυθιστόρημα εκτός από εύκολα διατυπωμένες απόψεις για την ανθρώπινη κατάσταση και γλυκανάλατες, χαρούμενες ιστοριούλες με ευτυχισμένο τέλος.


Είναι ουσιαστικά ένας εσωστρεφής μονόλογος που όμως προορίζεται να διαβαστεί από ένα ευρύ φάσμα αναγνωστών. Πραγματεύεται τον αγώνα της σκέψης εναντίον του συναισθήματος, παρουσιάζει την τεράστια διαφορά μεταξύ των ανθρώπων που σκέφτονται πολύ, αναλύοντας ενίοτε υπερβολικά τις έννοιες και τις καταστάσεις που προσλαμβάνουν από το περιβάλλον τους και αυτών που δεν σκέφτονται καθόλου αλλά προτιμούν να δρουν ενστικτωδώς, εμπιστευόμενοι αλήθειες που δεν έχουν κρίνει προηγουμένως αλλά τις αγκαλιάζουν και τις τηρούν σαν θέσφατο. Είναι το πρώτο μεγάλο έργο του συγγραφέα και ίσως αποτελεί και μια νύξη στους σοσιαλιστές συμπατριώτες του για την ακλόνητη πίστη τους στην πρόοδο μέσω των θετικών επιστημών.


Χωρίζεται σε δύο μέρη, στο πρώτο, το ομώνυμο, που το σκηνικό του είναι η αποπνικτική ατμόσφαιρα του υπογείου και στο δεύτερο που ονομάζεται η ιστορία του χιονόνερου και στο οποίο ο ήρωας βγαίνει από το ασφυκτικό καβούκι του στο περιβάλλον της πολυπληθούς μεγαλούπολης. Εκεί θα αφήσει τη μονόχνοτη μισανθρωπία του και θα προσπαθήσει να γλιτώσει μια νεαρή κοπέλα. Αργότερα όμως, η κακία θα υπερισχύσει μέσα του και ενώ αρχικά υποσχέθηκε να τη βοηθήσει, της φέρεται άσχημα και την εγκαταλείπει. Ο άνθρωπος του υπογείου είναι ένα άρρωστο άτομο, μια ψυχικά διαταραγμένη προσωπικότητα όπως θα αποφαίνονταν οι σημερινοί ψυχολόγοι. Αυτό όμως δεν του στερεί την ικανότητα να είναι ευφυής και να λέει τα πράγματα με το όνομα τους, με σαφήνεια και θάρρος γνώμης.


Ο Ντοστογιέφσκι σε αυτό το έργο επιτίθεται με μανία σε κάθε λογής φιλοσοφικό ή κοινωνικό καθεστώς που περιορίζει την ελευθερία του ανθρώπου, είτε αυτό λέγεται ιδεαλισμός, ορθολογισμός ή ωφελιμισμός. Στρέφει τα βέλη του εναντίον των ανθρώπων, κυρίως διανοούμενων και επιστημόνων, που είχαν την ατράνταχτη πεποίθηση πως η λογική και η επιστήμη θα φέρουν την πολυπόθητη ευτυχία και ευημερία σε όλη την ανθρωπότητα. Ο συγγραφέας διακηρύσσει το δικαίωμα του ανθρώπου στην απόλυτη ελευθερία, σε κάθε είδους πνευματική, φυσική ή κοινωνική ελευθερία με κάθε κόστος. Ακόμα και το δικαίωμα στην επιλογή του πόνου, της αυτοταπείνωσης ή και της αυτοκαταστροφής. Μας διαβεβαιώνει πως ο άνθρωπος είναι ένα ον με πρωταρχική επιθυμία την κάθαρση από κάθε καταναγκασμό, είτε αυτός προέρχεται από μέσα του είτε από το περιβάλλον του, την απαλλαγή από κάθε καταπιεστική πεποίθηση και προκατάληψη. Ο μόνος τρόπος για να επιτευχθεί αυτή η κατάσταση είναι η πλήρης συμμόρφωση και συμπόρευση με το προσωπικό ένστικτο του καθενός και η απόρριψη κάθε είδους αυθεντίας.

 

to ypogeio photo1 new


Η αντιφατικότητα του υπόγειου ανθρώπου, πηγή όλων των βασάνων του, είναι καταφανής σε κάθε πρόταση του βιβλίου και καταδεικνύει το ατελείωτο μαρτύριο στο οποίο είναι εγκλωβισμένος ο πρωταγωνιστής. Το έργο αρχίζει με τον εξής τρόπο: "Είμαι άρρωστος, είμαι κακός, δεν είμαι καθόλου ευχάριστος. Δεν καταλαβαίνω τίποτα και δεν ξέρω που ακριβώς πονάω" και τελειώνει έτσι : "Βαριόμαστε που είμαστε άνθρωποι, άνθρωποι με σάρκα και οστά, ντρεπόμαστε γι’ αυτό και το θεωρούμε ατιμία μας. Μια κατάσταση που μας ευχαριστεί όλο και πιο πολύ, μα δεν θέλω πια να γράφω μέσα από το υπόγειο".

 

Είναι αξιοσημείωτο πως ο Ντοστογιέφσκι δεν παίρνει το μέρος της μίας ή της άλλης πλευράς, δεν επικροτεί ούτε τον σκεπτόμενο ούτε τον πρακτικό άνθρωπο. Απλά εκθειάζει τη βαθύτερη ουσία του ανθρώπου και αυτή δεν είναι άλλη από την τάση για αποδέσμευση από καθετί τυραννικό που περιορίζει την ανεξαρτησία του. Γράφει χαρακτηριστικά πως οι έξυπνοι άνθρωποι δεν δρουν, αναλύουν υπερβολικά τα γεγονότα και στο τέλος, ακόμα και αν έχουν αποφασίσει κάτι, δεν πράττουν τίποτα. Αντίθετα οι πρακτικοί άνθρωποι δεν στοχάζονται σχεδόν καθόλου, θεωρούν ως αυταπόδεικτες αλήθειες τις πεποιθήσεις τους, αλλά αυτούς τι να τους κάνεις, αυτοί είναι ηλίθιοι.

 

Από τον Θωμά Χατζηθωμά

 

Προσθέστε το σχόλιό σας

1000 Characters left


Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(1 Ψήφος)
Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: « ΑΓΑΠΗΤΕ ΘΕΕ - SCHMITT ERIC-EMMANUEL ΤΟ ΚΟΡΑΚΙ »

Online περιοδικό ποικίλης ύλης. Ευχαριστούμε που επισκεφτήκατε την ιστοσελίδα μας.

 

Photo Gallery